Astrologie en het gebruik ervan in de middeleeuwen

Organisatie: Lotty Broer, Hans Rijns

Dit is der zotten ende der narren scip. G. Coopman, 1500. Parijs BN Rés. Yh. 64.

Wat is astrologie? Het is een nogal veelvormige leer (ooit wetenschap, nu bijgeloof) die vanaf ongeveer de twaalfde tot in de zeventiende eeuw deel uitmaakte van het algemeen aanvaarde wetenschappelijke paradigma. De wortels reiken terug tot in de klassieke oudheid en zelfs verder. Voor Firapeel geeft dr. Annelies van Gijsen een lezing over dit fascinerende onderwerp.

Het gemeenschappelijke denkbeeld achter de veelheid van astrologische methoden en systemen komt neer op het ‘zo boven, zo beneden’ uit de aan Hermes Trismegistos toegeschreven Smaragden Tafel. Uitgangspunt is de veronderstelde relatie tussen de positie en bewegingen van de planeten, sterren en hemelsferen en gebeurtenissen op aarde. Dat kan gaan om de geschiedenis van hele volkeren of om de levensloop van een individu. De constellatie kan worden geraadpleegd om een gunstig tijdstip vast te stellen voor de handel, de oorlog, medische ingrepen, een huwelijk enzovoort. Ook geeft kennis van de te voorziene hemelbewegingen (kometen hoorden daar nog niet bij en waren een klasse apart) nuttige kennis van de toekomst: een gewaarschuwd man telt voor twee.

De hemeltoestand voor een bepaalde plaats en een bepaald tijdstip, die bij de meeste methoden nodig is, wordt weergegeven in een horoscoop. Dat is een diagram waarop de positie van de planeten (het waren er toen nog zeven) en soms nog wat andere elementen in de tekens van de dierenriem en in de hemelhuizen in het platte vlak wordt afgebeeld. Een middeleeuwse horoscoop oogt anders dan een moderne.

Verlangen naar kennis van de toekomst is een algemeen menselijke wens. Als het gaat om bijvoorbeeld het weer is dat alleen maar handig (als het klopt). Maar een voorspelling van in principe vrije keuzes van personen stuit op problemen: als je het vooraf kunt weten, heb je dan geen keuze? Voor de stoïcijnen was dat geen probleem: zij accepteerden stoïcijns een vorm van astrologisch fatalisme. Voor het christelijke Europa was dat natuurlijk uitgesloten. Het bezwaar gold overigens ook andere voorspelmethoden. Rond 1270 verscheen een traktaat, het Speculum Astronomie, meestal toegeschreven aan Albertus Magnus. Dat is een soort kritische bibliografie van de in omloop zijnde astrologische en magische teksten, met als centrale vraag welke toelaatbaar zijn en welke niet. In ons taalgebied komt de kwestie ook in verschillende teksten ter sprake.

Datum: donderdag 12 december 2019

Tijd: inloop vanaf 19:30 uur, aanvang lezing 20:00 uur

Plaats: Zaaltje Lutherse Kerk, Hamburgerstraat 9, Utrecht

Aanmelden: info@firapeel.nl of Postbus 403, 3500 AK  Utrecht o.v.v. ‘Lezing astrologie’

Kosten: student-lid € 5 / lid € 7 / niet-lid € 9